kutsi usebenta njani nesizatfu sekubentisa i-nrt?
Kutsi ibasite bayekele kubhema. Intfo lebalulekile kutsi uyikhumbule uma ufuna kwehlula ligwayi kutsi usuke sewubanjwe yinikhothini lebutsi lobusegwayini hhayi ligwayi ngekwalo. Inikhothini ikwenta ubambeke kepha linyenti lemiphumela lemibi yekubhema ibuya kutinhlobonhlobo tebutsi lobusegwayini kanye naletinye tintfo letitfolakala kusikilidi: lokungaba yikhabhoni monoksayidi, itar, kanye naletinye tibulalamphilo letibanga umdlavuza, sifo senhlitiyo nesemaphaphu naletibanga tonkhe letinye tifo letimatima letehlukene.
I-nrt yehlisa letilimata-mtimba masinyane, ibe kepha yenetisa inkhanuko yeligwayi loba nayo ngekutsi ikunikete inikhothini lekhululwa ngetikhawu kancane kancane ute ufike ezingeni lekutsi sewulungele kuyekela kubhema. Kunjalo utawudzinga kutibamba lokungekukhulu kangako nawusebentisa i-nrt kunekutsi usukeleke nje ubukane nekuyekela kubhema wena ngekwakho.
Inikhorethi gamu (nicorette gum) ikuniketa emandla ekulawula inkhanuko yeligwayi kutsi ukhone kuyilawula ngendlela lengakuphoceleli.
Tichibi tenikhorethi (nicorette patch) tilawula inkhanuko yeligwayi ngekutsi tikunike litsamo lelilawukekako nemphumela lolawulekako kute kushone lilanga.
Sihogelwa senikhorethi (nicorette inhaler) sigcina tandla takho tiphishanekile kwentela kutsi uma ngabe kuba nesitunge salomkhuba wekuyisa sandla emlonyeni nangabe ubhema kube ngiso lesikulibatisako.
Uma ufuna kutfola lwati lolwenele tsintsana nalaba:
Meninjeli wenikhorethi kulenombolo yelucingo ? 516 5500.
Nikhorethi
Umutsi Losita Uma Uyekela Kubhema
Yekela kubhema tinike sicalo lesisha
Incwadzi yekukucatfutisa uphume kulomkhuba
Lucingo Lwekukusita Uphume: 720 3145
Ngabe Kubhema Kuhle Kangako??
Ngakhishwa indzawo lebitwa ngelibhokisi lelivi emphinjeni wami ngemuva kwekuba nemdlavuza lobangelwa kubhema. Nyalo sengiphefumula ngembobo emphinjeni wami?
Ngangicabanga kutsi angeke sekwenteke kimi. Angeke sengibanjwe ngumdlavuza?kepha ngangitiyenga.?
Ngiyakucela kutsi uphume kulomkhuba usakwati kuphefumula, kukhuluma nekuhamba?
LOKUCUKETFWE
Likhasi
Tizatfu tekuphuma kulomkhuba
Ungakwenta loku
Kulukhuni kanganani kuyekela kubhema?
Uphumelani egwayini?
Kubhema kuyabulala
Letifo letibangwa kubhema atigcini nje ngekukubulala?
Umndeni nebangani
Boshevu beligwayi
Lusito lwekuphuma egwayini
Kantsi yini lekuvimbako?
Kutsi uphuma kanjani
Kutilungiselela kuyekela ligwayi
Kuyekela
Kukhohlwa ngeligwayi
Kumelana nesikhatsi sekushiya lomkhuba
Kuphila ungasabhemi
Imibuto yekugcina
UNGAKWENTA LOKU
Uyakufuna yini kuyekela kubhema, kepha ungete wati kutsi ungaphuma kanjani kulenkinga? Ngako-ke, lencwadzi icondzene nawe.
Sitakusita uphume siphelane ? ngekutsi sikuchazele kutsi kwentekani uma uyekela kubhema, kutsi kwentakalani nekutsi ungalwa kanjani netinkinga lokungenteka uhlangabetane nato.
Kukhona tigaba letine tekuphuma egwayini:
Ucabanga ngekuyekela ligwayi
Ulungiselela kuyekela kubhema
Uyekela kubhema
Usebenta kutenta uhlale ungatsintsani neligwayi
Ngangineluvalo lolukhulu lwekuyekela kubhema. Bengiye ngititjele kutsi: ?Nginesithresi lesinyenti. Ngihlala ngiphaphulekile. Angikho esigabeni saloku. Bekuvele kubonakale kuyinkinga lenkhulu kimi. Ngase ngiyetama, ngatibona ngiphuma kwaba kutsi manje yini lena lebeyingesabisa.? (Lobekabhema 30 ngelilanga iminyaka lengu-12).
KULUKHUNI KANGANANI KUYEKELA KUBHEMA?
Labanye bantfu bakutfola kulula kakhulu kuyekela kubhema. Labambalwa bakutfola kulukhuni kakhulu kantsi kulabanyenti kuyekela kubhema kuyintfo lengasimelula kanjalo lengelukhuni.
Nankha emavi lashiwo bantfu lebebabhema mayelana nekushiya ligwayi:
Ngakhetsa lusuku ngase ngitimisela kutsi ngilugcine. Kwaba melula kunekucabanga kwami ngemuva kwekukhuluma kanyenti ngekuphuma egwayini.? (Lobekabhema 25 ngelilanga iminyaka lengu-23)
Ngetama emahlandla lamatsatfu . Ekugcineni ngahlala ngineliphakethe. Ngasebentisa kutimisela kwami ngacishe ngasangana kumaviki lamatsatfu.?
Lobekabhema 20 kuya ku-40 ngelilanga iminyaka lengu-6
Mine nemngani wami sancuma kutsi setame kanyekanye. Sasitana kwaba melula kabi.?
Lobekabhema 15 ngelilanga iminyaka lengu-34
Ngitiva ngikhululeke kahle futsi ngijabulile. Uma ngibuka emuva, akukabi yintfo lematima.?
Lobekabhema 30 ngelilanga iminyaka lengu-32
Linyenti lebantfu lebebabhema bayavumelana nalesitatimende:
Ngatsi kube ngititjele engcondvweni yami kutsi ngiyayekela kubhema ngavele ngakwenta.?
Bangetulu kwetigidzi letingemashumi lamane (40 million) bantfu be-America, batigidzi letilishumi nanye (11 million) beBriton kantsi batigidzi ngetigidzi bantfu beNingizimu Afrika labayekele kubhema siphelane. Babe bufakazi bekutsi uma ufuna kuphuma egwayini uyakhona.
Bukana ngco nentfo loyesabako, kanjalo uyakucedza kuyesaba.?
Longatiwa
TIYINI TIZATFU TEKUPHUMA EGWAYINI?
Tinyenti tizatfu tekuphuma egwayini. Cishe kuyatiwa kutsi utawuba nemphilo lendze nalengenato tinhlungu netifo. Kuncoba uphumelele emkhubeni lobambana njengalona wekubhema sikilidi kutawenta utive umkhulu kwawena.
Nati letinye tintfo lositakala ngato ngekuyekelwa ligwayi: Maka leto letibalulekile kuwe.
Ngifuna kuba nemphilo
Ngifuna kukhululeka kulomkhuba lodulako lophindze ulimata umtimba
Ngitawonga imali ilinganiselwa ku-R4000 ngemnyaka uma ubhema liphakethe linye ngelilanga ngentsengo yangemnyaka wa-2002
Angifuni kulawulwa ngusikilidi mine.
Ngitawuphefumula kancono
Ngitawukhululeka kulomcabango lebewungikhatsata wekutsi ngiyatibulala
Angeke ngifanane nalongemukeleki emicimbini yekuhlanganyela nesive uma ngisemkhatsini walabangabhemi
Angeke ngisaba netimphahla letinukako, tindishi temlotsa weligwayi letihlala tingcolile, tincamu teligwayi lokufanele tisuswe nome emakamelo lanentfutfu
Angeke ngigulise bantfwana bami ngekubaphilisa nentfutfu lendzala
Ngifuna kuba sibonelo lesihle kubantfwana bami
Angeke ngisangcolisa umoya labawuphefumulako labanye.
Buka ngemehlo engcondvo imphilo yakho seyingenantfutfu yeligwayi.
Nyalo cedzela lomusho ngekutsi ubhale phansi tizatfu takho letimcoka kakhulu kuwe tekuyekela kubhema.
Ngincume kuyekela kubhema ngobe?????????.
KUBHEMA KUYABULALA
Ngekusho kweNhlangano yeTemphilo yeMave eMhlaba kubhema kutawuba yimbangela yekufa lehamba embili emhlabeni wonkhe ngemnyaka wa-2030.
Emaveni lafana nabo United States, United Kingdom, naseCanada kubhema ligwayi sekuvele KUBULALA labanyenti bantfu kunalabo lababulawa tidzakamiva letifana naboheroyni, ikhokheyni, tjwala, i-AIDS, imililo, babulali balabanye, kutibulala kanye netingoti temgwaco kuhlanganiswe ndzawonye.
Kubhema Ikhokheyni
Iheroyni
Kutibulala
Umlilo
Kubulawa ngulomunye
Tingoti temgwaco
Tjwala
ENingizimu Afrika tifo letiphatselene neligwayi tibulala bantfu lababalelwa ku-25 000 ngemnyaka ngamunye. Loko kulingana nekutsi kube nendiza ijambo lephihlika itfwele bantfu bafe bonkhe njalo NGEMALANGA LASIHLANU.
Kwentiwa yini kepha kutsi kubhema kube yingoti kangaka? Nalu luhlu lwaletinye tetifo letibangwa kubhema nome letibhebhetseliswa kubhema
Kuhlaselwa sifo senhlitiyo
Tifo letihambisana nemitsambo yengati
Sifo semitsanjana lehamba umoya lesingapheli
Kuphelelwa ngumdlandla wetelicansi
Sithrokhi
Sifo semaphaphu ehluleke kusebenta (emphysema)
Tilondza ematfunjini
Umdlavuza wemaphaphu, wemphimbo, wesigubhu selivi, wemlomo, welulwimi, wachochocho, wesinye semchamo, welubendze, wetinso wesisu newesinye.
Kantsi kubafati:
Kwengeta kuloko, bantfwana labatalwa bomake lababhemako bavamisa kutsi batalwe babancane kakhulu kunesisindvo salabanye bantfwana, batalwe bafile, nome bafe ngaphambi kwekutsi bacedze umnyaka munye budzala.
Ngacabuza umfati wami wekucala ngaphindze ngabhema ligwayi lengacala ngalo ngelilanga linye; Angiphindzanga ngaba nesikhatsi seligwayi kusukela lapho.?
TIFO LETIBANGWA LIGWAYI ATIGCINI NJE NGEKUKUBULALA
Letifo tingenta imphilo yakho ibe lusizi iminyaka leminyenti:
Imitsambo yengati levimbekile ingakubangela buhlungu emilenteni uma utivocavoca kantsi kungabangela nekutsi ugcine sewuncanyulwe sitfo semtimba.
Tinkinga tasesifubeni letifana nekueykela kusebenta kwemaphaphu (emphysema) tingakushiya uyintfo yekulala embhedeni kuphela iminyakanyaka, ube ulwa kamatima nemphefumulo ngamunye lowudvonsako.
Lababhemako bavama kutsi bacalwe tinkinga kuminyaka yabo-30 na-40, kantsi naloyo loneminyaka lengu-18 usuke angenawo emandla lakahle njengewebangani bakhe labangabhemi.
UMNDENI NEBANGANI
Umndeni wakho kanye nebangani bakho bangasitakala ngekutsi wena uyekele kubhema.
Bangatfokotela umoya lohlobile
Bantfwana bebantfu labangabhemi abakavamisi kutsi bacale kubhema bona ngekwabo
Bantfu labangabhemi labahlala nalobhemako bangangenwa sifo semdlavuza wemaphaphu kanye netifo tenhlitiyo ngekutsi betsamela intfutfu yalona lobhemako labahlala naye
Bantfwana labancane emakhaya alababhemako kungenteka kutsi baphatfwe sifuba sekucinana (asthma) nome balaliswe esibhedlela ngekuba nenyumoniya nome ibhronkhayithisi.
Kusitakala kwakho, kwemndeni wakho nebangani bakho kucala mhla uyekela kubhema.
YANGA UMUNTFU LONGABHEMI?UTAWUVA UMEHLUKO!
BOSHEVU LABASEGWAYINI
Labanye baboshevu labatfolakala egwayini
LONCIBILIKISA PENDE
IFIYUWELI LEMELULA
Butane
IFIYUWELI YESINDIZAMOYENI
KWEKUGEZA IMITHOYI
IVINIGA
EMABHOLA EKUBULALA TILOKATANA LETIHLALA EMPHAHLENI
INTFUTFU LEPHUMA KU-EKZOSI YEMOTO
SHEVU WEKUBULALA TINTFUTFWANE
IREDIYESHINI
SIBULALA MAGCIWANE
Intfutfu yeligwayi isuke iyinhlanganisela yemakhemikhali langu-4500.
Ngalesinye sikhatsi ngike ngihlale embikwesibuko ngitibuke ngihoshana nemoya longushevu kangaka. Kube bengisenkanjini yemasotja kungulabanye bantfu labangiphocelela kutsi ngente loku bengitawufuna kubabulala.?
lobhemako longatiwa
KUSITAKALA LOKUTFOLA UMA UYEKELA KUBHEMA
Kusitakala lokutfola uma uyekela kubhema
Uma ngabe ungumuntfu lobhema bosikilidi labangu-20 ngelilanga bese uphuma kulomkhuba kuvamise kutsi umtimba wakho wendlule kutigaba letifana naleti:
Ngemuva kwesikhatsi lesingema-awa lamabili uyekele, ayisekho inikhothini engatini yakho. Noko-ke, kungenteka kutsatse emalanga lamabili kutsi butsi lobuhambelana nenikhothini bube buphume baphela emtimbeni wakho.
Ngesikhatsi lesingema-awa lasitfupha inhlitiyo yakho iyehla kushaya kwayo kantsi nekugijima kwengati kutsi kwehla kancane. Kungaba sikhatsi lesingemalanga lamatsatfu kuya emalangeni langemashumi lamatsatfu kutsi ingati yakho ibuyele ihambe ngalokufanele.
Emkhatsini wema-awa langu-12 kuya kulangu-24, ikhabhoni monoksayidi isuke seyiphumile emtimbeni wakho. Kusebenta kwemaphaphu kuba ncono. Kutawehla kutsi utive uphelelwa ngumoya wekuphefumula uma kukhona lokwentako lokudzinga emandla, nekutsi utawuya ngekuba nemandla kancono.
Ngemuva kwemalanga lambalwa utawucala utive sewuva uphindze unukelela kahle. Imiva yekuva kudla itawubuye iphile kantsi nemiva yekunuka ngemphumulo itawubuyela isebente. Kungenteka uphindze uve injabulo ngemuva kwekuphumelela entfweni lebewucabanga kutsi ayinakwenteka.
Ngemuva kwemalanga ludzendza lwekucinana lebesekunamatsele emaphashini luyaphakama ulukhwehlele kumaviki lalandzelako lambalwa. Isiliya lokuyincenye yesihlanta-mtimba semvelo ibuyela ivuke isebente.
Kungatsatsa sikhatsi kuyofika etinyangeni letintsatfu kutsi isiliya ibuyele esimeni sayo ngalokuphelele kutsi ikhone kuhlanta emaphaphu ahlobe ngalokuphelele. Ngemuva kwemaviki lamatsatfu emaphaphu akho asebenta kancono, kushukumisa umtimba sekuba melula.
Kutinyanga letimbili ingati lentjuza iya kutitfo temtimba iba ncono. Utawuba nemandla lamanyenti (utive unekutichenya nekwenetiseka).
Ngemuva kwetinyanga letintsatfu indlela yekuhlanta emaphaphu akho itawube seyisebenta ngalokufanele. Uma ngabe uyindvodza ngisho nembewu yentalo yebudvodza itawubuyela ibe ngulefanele kwandze nesibalo sayo.
Ngekuya kwesikhatsi simo sengati neticubu letisemaphashini akho kubuyela kube sesimeni lesifanele. Kungenteka kutsatse sikhatsi lesidze.
Ngemuva kwetinyanga letilishumi nambili , ingoti yekutsi ungabanjwa sifo senhlitiyo iyehla cishe ihhafu yonkhe yematfuba alabo labasachubeka nekubhema. Ngemuva kweminyaka lesihlanu litfuba lekuba sengotini yekuphatfwa ngumdlavuza wemaphaphu liyancipha ngehhafu.
Ngemuva kweminyaka lelishumi nesihlanu ingoti yekutsi ungaphatfwa tifo tenhlitiyo seyilingana neyalabo labangabhemi.
YINI KEPHA LEKUVIMBAKO?
Ngulenye yaletinjabulo letimbalwa lengitishiyile?
Asesibukisise edvute ?lenjabulo? leshiwoko. Likwenta ukhwehlele, lintinyela umphimbo wakho, likushiye nemabala eminweni yakho, lenta tibi, lingcolisa umoya, liyingoti lengabanga umlilo, ngemuva kwalokulijabulela aweneli uze uphindze ubheme futsi.
Lingumngani wami loyedvwa?
Kubhema kukwetsembisa kutsi kungumngani wakho kepha kukugwaza ngemuva ungaboni. Kweba sikhatsi sakho, emandla akho nemali yakho. Lokukhulu kunako konkhe kungenteka litsatse ngisho nemphilo yakho. Ngumngani lonjani loyo?
Kubhema kutfoba imiva yami?
Liciniso kutsi kucinana lokuhhanyulwa ligwayi nguloko ngulokukhanuka ligwayi lelinye! Kunetindlela letinyenti letinemphilo tekutfoba sithresi kuneligwayi (bona likhasi 24)
Sesengcile sikhatsi sekutsi ngingabe ngisayekela nyalo?
Akuzange sekube ngemuva kwesikhatsi kuyekela kubhema. Akunandzaba kutsi unganani budzala bakho, ingoti yekutsi uphatfwe tifo letihambelana neligwayi iyehla uma ngabe uyekela kubhema. Kunjalo, uma ngabe ucabanga kuyekela masinyane kuncono kakhulu loko. Akuzange sekube ngaphambi kwesikhatsi kakhulu kutsi uyekele kubhema.
Sengezame yonkhe intfo kute lokusebentako?
Loku kwanyalo kungaba nemehluko. Lusito lusedvute kabi nawe, lokwentako nje kutsi ushaye lucingo kuphela. Shayela kulenombolo 720 3145. Seluleko lesikulencwajana sesisite ngemphumelelo tinkhulungwane tebantfu lesebangasabhemi nyalo. Fundza ngekubuka tiphosiso takho taphambilini khona utewuphumelela nyalo.
KULUNGISELELA KUYEKELA LIGWAYI
KHETSA LUSUKU LWEKUPHUMA KULOMKHUBA
Ncuma lusuku lokhetsa kutsi utawuyekela ngalo (akungabi kutsi uncuma KWETAMA, kepha akube kutsi uncuma KUYEKELA). Yenta kube lusuku longeke ucindzetelwe sithresi lesinyenti kulo kepha ungabe nguloku utitsetselela ngekutsi awukhoni kutfola lilanga lelikahle lekuyekela kubhema. Khetsa lilanga lelingaba sesikhatsini lesiliviki kusuka nyalo bese utilungiselela ngekwengcondvo kutsi utawuyekela.
TFOLA KWESEKELWA
Umndeni, bangani kanye nalosebenta nabo bangaba lusito lolukhulu ekusiteni umuntfu lofuna kuyekela kubhema. Nati letinye tetintfo longabacela kutsi batente:
Ngicela kutsi ningibeketelele uma ngabe ngiphelelwa sineke nome ngicansulwa lite kumalanga ekucala lambalwa ngemuva kwekutsi ngiyekele kubhema. Kutawuphela masinyane.?
Ngicela ningangilingi. Kubona nekuhosha sikilidi kutawenta kube lukhuni kakhulu kutsi ngiyekele. Ngako-ke, ngicela ningangiphi sikilidi, uma futsi kungenteka ngicela kutsi ningabhemi embikwami.?
Ngicela ningisite kuloku. Ngicela nihlale ningitjela ngekutsi niyajabula ngikuyekele kubhema.?
Ngicela kutsi ningihlomelise ningidvumise. Ngicela nente lokutsite lokuncane kukhombisa kutsi niyatichenya ngami.?
Ngicela ningangitsetsisi. Ngicela ningivele.?
Ngicela ningiphe emavi ekungikhutsata uma ngabe ngiba nebulukhuni. Ngitjeleni kutsi ngichubeke ngibambelele.?
Yetama kutsi utfole umuntfu losayekele kubhema kutsi akusite ngekukwesekela ngalesikhatsi ? umuntfu loke wengca kuloku yena ngekwakhe. Tfola umuntfu longamshayela nome ngunini- umuntfu lotakulalela, angakwehluleli. Kungenteka nekutsi ufune kujoyina licembu lalabayekele kubhema ? uma ngabe likhona endzaweni yakini.
HLELA LOTAWUKWENTA UMA NGABE KUNETIHIBE
Utawudzinga tintfo tekutifaka esikhundleni salokubhema. Ungatfola intfokoto ngekutsi ube nalotawukudla njengesilibatisi lokungakhuluphalisi kepha, kungaba yishungamu nome kube tintsi tekuvungula ematinyo. Ungenta tandla takho tihlale tenta lokutsite lokungaba yimpenseli, buhlalu bekuncandza kucabanga, nome ibhola yesikwashi.
LUHLU LWETINTFO TEKUKUSITA
Faka ticadze letijutjwe njengetintsi ediloweni lakho
Faka liphakethe leshingamu emotini
Gcina?.
Ufanele kutsi uphindze uncume kutsi utawusebentisa kuphi lokunenikhothini emkhatsini weticeshana tekunanyatseliswa esikhunjeni, ishungamu lotayihlafuna nome sifutfo semlomo. Letinsita tingaba ngulolukhulu lusito ekutsini tehlise timphawu tekuphuma egwayini letikhatsata kabi. Khulumisana nadokotela wakho nome nasokhemisi masinyane nje. Kepha-ke, ungakhona kahle kutiyekelela ligwayi wena ngaphandle kwekusebentisa letinsita.
NCUMA KUTSI UTAWUTIBONGA NGANI
Ngesizatfu sekutsi utsatsa sinyatselo sengucuko lesimatima emphilweni yakho kufanele kutsi utinikete lokutsite kwekukujabulisa. Hlela kutsi ube nemiklomelo lemincane lotipha yona nawusachubeka nalokushiya ligwayi.
Lemiklomelo lemincane akudzingi kutsi ize ibe nguledulako. Kantsi ungayibhadalela ngekusebentisa imali loyonga ngekungatsengi bosikilidi. Letinye tibonelo kungaba tincwadzi, timbali, kukushikisha welula imisipha emhlane nekutsi utinike sikhatsi lesengetiwe setintfo lotsandza kutenta njengetekutilibatisa. Faka lemali loyongako ngelilanga ngalinye ebhodleleni lelitsite uyibuke ikhula. Tsengela lotsetsene naye nebantfwana tipho tekubabonga kutsi bakwelekelele kulomshikashika.
TINDLELA TEKUPHUMA
Indlela lenhle kakhulu yekuphumelela kutsi uvele uyekele siwonkhe kubhema kunekutsi utsi utawehlisa kancane kancane. Uma utsi wetama kwehlisa linani sikilidi ngamunye uvele abe ngulobaluleke kabi kuwe, lokwenta kuvele kube lukhuni kuyekela labosikilidi bekugcina labambalwa.
Noko-ke, umuntfu ngamunye wehlukile, kungenteka kutsi wena ubona kuncono kwehlisa kancane kancane ngaphambi kwekutsi uyekele.
Cala ngekutsi ubheme kancane egwayini ngalinye
Cala wehlise linani lekudvonsa kwakho kusikilidi ngamunye. Cala ngekutsi udvwebe indingilizi lapho kungusemkhatsini walosikilidi wakho. Bhema ufike ume lapho. Ngelilanga ngalinye ungayehlisa lendingilizi yekumaka kutsi ugcinaphi kwentela kutsi ubheme kancane kancane egwayini ngalinye.
Indlela lenhle kakhulu yekuyekela kubhema kutsi uvele nje uyekele ?kungabi nakudzidzitela, kutitsetselela nganome ngani.?
Phazamisa lokutilawula kwakho lokungenatihibe
Faka intsanjana yelasitiki kubopha liphakethe lakho leligwayi kwentela kutsi uma ulivula utawuphoceleleka kutsi ucale ngekususa yona. Loko kutakutsikameta kutsi kungabi ngulokutentakalela kalula nje kukhipha sikilidi lomunye, ingani kutawudzingeka kutsi ucale ucabange ngekutsi uncuma kubhema.
Ngako-ke, kusukela namuhla bhema labo bosikilidi lofuna kubabhema.
Vele nje utsi ?cha!?
Bhema wakho sikilidi kuphela ungabi nguloku wemukela lophiwa yena ngulabanye kusukela namuhla kuye embili.
KUYEKELA
BUSUKU NGAPHAMBI KWELILANGA LOTAWUYEKELA NGALO
TIBI
Ligwayi NOME imphilo. Uyatikhetsela.
Lucingo lwalabayekela kubhema 720 3145
BUSUKU NGAPHAMBI KWELILANGA LOTAWUYEKELA NGALO
Lahla lonkhe ligwayi lonalo lebelikhona kuwe. Yenta siciniseko sekutsi awubi neligwayi lelisala kuwe ngisho nesincamu singasali.
Hambisa netilumeka-ligwayi takho kanye netindishi temlotsa weligwayi. ?Lokukhipha engcondvweni kufanele kungabonakali.?
Vala sikhala seligwayi ngekutsi ube neshungamu lengenashukela, tintsi letincane (straws), tintsi tekuvungula ematinyo nome buhlalu bekucedza kucabanga kwentela kutsi tandla nemlomo wakho kuhlale kunalokukwentako.
Yiba ngulongangabati. Kuyekela kubhema kungumcansa. Ungakhona kukwenta!
Uma ngabe usebentisa tinsita tekuyekela ligwayi tenikhothini, letifana neshungamu, ticeshana tekunanyatseliswa esikhunjeni nome sifutfo, yiba nesiciniseko sekutsi uyakwati kukusebentisa. Fundzisisa lipheshana lolitfola ngekhatsi kweliphakethe lako.
Bhema sikilidi wakho wekugcina bese utsi usale kahle sitsa sami seminyakanyaka.
LUSUKU LOLUKHULU
Namuhla lusuku lolukhetsekile ? lilanga lekutsi USHIYE KUBHEMA. Lilanga lekutsi utentele umusa wena ngekwakho. Khululeka ulutsatse kalula nje ungaticindzeteli kakhulu.
BUKANA NELUSUKU NGALUNYE
Kuyekela kubhema siphelane kubukeka kusinyatselo lesikhulu. Ngako-ke, bukana nelusuku ngalunye. Ungacali ucabange ngekutsi angeke uphindze ubheme futsi. Cabanga ngekuyekela kubhema kwelusuku lunye ngesikhatsi ngasinye- titjele kutsi ?Angeke ngibheme namuhla? bese awusabhemi. Yenta lilanga lekucala libe lusuku lolukhulu. Noma nje uvele ulale ungavuki ngesikhatsi lovame kuvuka ngaso ngalelilanga ? nome uvuke ekuseni kakhulu kabi ngalo kwentela kutsi lehluke kulamanye emalanga. Natsa ijusi yesitselo kusukusula. Lokuba yi-esidi kwayo kutawusita ekususeni inikhothini. Hlela kutsi kube nalotakwenta kukujabulise ekupheleni kwalolusuku njengemklomelo wekutsi awukabhemi. Tichenye utidvumise ngemuva kwelusuku ngalunye uma ngabe uphumelele. Injongo yakho kucedza lilanga ungakabhemi. Bukana nekulikhanuka ngakunye ulwe nako ukuncobe.
TIBALEKELE TILINGO
Takhele indzawo lehlobile, lensha lengenantfutfu yeligwayi lapho ukhona.
Tecwaye tindzawo lebewubhemela kuto kantsi ungahlali etindzaweni tekubhemela.
Evikini lekucala nome lamabili ekucala yetama kugwema tjwala, likhofi naletinye tinatfo letihambela nekubhema.
KUNCOBA INKHANUKO YEKUBHEMA
Uma kufika inkhanuko yekufuna kubhema ligwayi naku longakwenta:
Tikhumbute ngetizatfu letikubangele kutsi uyekele kubhema. (buka likhasi 4).
Titjele kutsi ?Ngikhetsa kungabhemi?.
Landzela lokushiwo ngulabo- D labasihlanu lokufanele ubente labahleliswe lapha ngentasi.
Sebentisa lokulandzelako kwenikhothini lokungaba yishungamu ticeshana tekunanyatseliswa esikhunjeni, nome sifutfo uma ngabe uncume kusebentisa letinsita.
Natsa emanti
Lena yindlela lemelula nalenemphumelelo yekubalekela kubhema. Empeleni kufanele kutsi unatse emanti lalinganiselwa kutingilazi letingu 8 -10 emanti nome ijusi yetitselo ngelilanga. Lamanti atakusita kugeza lenikhothini iphume emtimbeni wakho. Unganatsi emanti lamanyenti uma ngabe usebentisa letinsita tenikhothini, lokuticeshana tekunanyatseliswa, ishungamu nome sifutfo.
Uma singagucuki kusho kutsi asikhuli. Uma singakhuli kusho kutsi asiphili ngalokuphelele?(kukhula) kungasho kuyekela emaphethini letayelekile kepha langasiyisi ndzawo?
Kuphefumula udvonse ngalokujulile
Hlala ukhululekile ungetfukanga ngekutsi udvonse umoya ngalokujulile. Nayi indlela yekukwenta loku:
dvonsa umoya lojulile ngemakhala
Bamba umoya wakho ubale kufike ku-4
Wukhulule uphume kancane kancane uphuma ngemlomo
Phindza letinyatselo kute kube kane nome kasihlanu uze utive ungasenaluvalo
Yenta lokunye lokutsite
Kutenta uhlale uphisheke ngekwenta lokutsite kutawususa ingcondvo yakho ingete yacabanga ligwayi. Singabekisa , ngekutsi ngemuva kwekudla ungahlali etafuleni ungasenalutfo lolwentako, hamba uyogeza titja ugeze ematinyo akho, uye ngephandle uyohamba ngetinyawo, ungageza imoto nome ugeze inja.
Bhala luhlu lwemisebenti lemincane nalemelula kuyenta khona utowenta munye ngesikhatsi kufika kukhanuka ligwayi. Ungazama nekugcwalisa umdlalo wekuphambana kwemagama (crossword puzzle) . Ungafundza liphephabhuku. Ungalalela umculo. Ungahlafuna sicadze . Ungaya kuyogeza ungene ebhavini uphumule sikhatsi emantini.
KUNCOBA KUBHEMA
Kucoca Nebangani
Kucoca nebangani kungakusita kutsi utive uncono. Kucoca nalosewayekela kubhema kungaba lusito lolukhulu kuwe. Nome ushayele inombolo yeligwayi nome Yelwati Lwetemphilo letsi 720 3145 kutsi utfole kwelulekwa ngulabanelwati.
Yephuta
Inkhanuko yekufuna kubhema itsatsa emaminitsi lambalwa bese iyanyamalala. Uma lenkhanuko ingasiyo lenkhulu kakhulu ungavele uyiyekele yengce. Bala ufike ku-100 nome uhaye inkondlo lemfishane nome umthandazo. Lenkhanuko ungayincoba.
Tikhulumise utitjele loku
Tinike imiyalo. ?Ungakwenti loku?. ?Yekela?, ?Kungaba lukhuni loku kepha ngingakwenta.?
Yenta emandla ekuticabangela akusebentele ? angaphikisani nawe:
Uma ucala kucabanga kutsi kutawuba mnandzi kanganani kubhema, mane ucabange ngemaphaphu lasamnyama khwishi angcoliswe butsi beligwayi. Nome ucabange kutsi batawujabha kanganani bantfu uma uphindze ucala kubhema.
Tikhumbute tintfo letikwenta wenyanye ligwayi nome letenta ujabule kutsi ushiye ligwayi. Titjele kutsi ?Ngikhetsa kungabhemi?
Akutsi uma utiva umoya wakho uphansi tiphakamise ngekutsi utibone ngemehlo engcondvo sewunemphilo, uphefumula kancono ujabulela imphilo. Ngubani lodzinga kubuyela emuva?
Ungativeli buhlungu. Ube ngulohlukumetekako. Kepha nyalo sewulichawe. Ligwayi lingancotjwa.
KUKHOHLWA NGELIGWAYI
Liviki lekucala uyekele kubhema utakutfola kulukhuni kakhulu. Ngemuva kwaloko tinkinga tiya ngekulawuleka kancono.
Labanye bantfu abahlangabetani nalutfo lolubahluphako nome lokubagulisa uma bayekela kubhema, kepha linyenti lebantfu liba nako kuhlukunyetwa ngulokutsite lokubaphazamisa emtimbeni. Loku kuvama kuphela ngemuva kwemaviki langabalelwa kulamabili kepha letinye taletiphazamisi njengenkhanuko yeligwayi nekulilambela kungaba khona sikhatsi lesidze.
Kutsatsa cishe tinyanga letintsatfu kutsi uphume gelekece utive sewukhululekile ngalemphilo lensha yekungabhemi.
Akukho bantfu lababili labake bafanana ? nawe wehlukile. Linyenti laletecwayiso tekumelana nekuyekela kubhema titawusebenta kuwe ? tibe letinye tingasebenti. Kukuwe-ke kutsi ukhetse leto letisebenta tikulungele wena.
Ngingamane ngibe ngulongabhemi lohle nje ahlaselwa kukhanuka ligwayi kunekutsi ngibe ngulobhemako lohlala njalo ahlushwa sifiso sekuyekela kubhema.?
Longatiwa
KUMELANA NEKUPHUMA EGWAYINI
Kungenteka ubone tingucuko letimbalwa emtimbeni kanye nasemoyeni ngemuva kwekuyekela kubhema. Letingucuko titawuba khona emalangana lambalwa ngemuva kwekushiya kubhema kantsi tisho kona kutsi uphile kahle.
LUPHAWU
SIZATFU SELUPHAWU
INDLELA YEKUMELANA NALO
Inkhanuko yekubhema
Kutiva ulula enhloko & nekulahlekelwa kucabanga ujule.
Kukhwehlela
Kucinana kwemisipha nekucansukela lite.
Kudzinwa kwengcondvo
Kulamba/Indlala
Inkinga yekungalali
Umtimba wakho sewetayele kutfola imitsamo yenikhothini
Kungenteka kubangwa kungatfoli inikhothini.
Emaphaphu akho akhipha kungcola kweligwayi kanye neludzendza lobelukhona kuwo.
Buncane benikhothini engatini yakho.
Nako kungenteka kubangelwa kuba kuncane kwenikhothini engatini yakho
Indlela yekugaya kudla emtimbeni wakho ibuyela esimeni lesifanele.
Inkhanuko lematima yekubhema ivama kuhlala 1-5 wemaminitsi ngaphambi kwekutsi inyamalale. Yenta lokutsite kutigcina unalokwentako ize yendlule ? natsa emanti, wente i-eksesayizi yekuphefumula
Tsatsa tintfo malula. Ungaticindzeteli kakhulu kulamalanga letako lambalwa. Tivocavoce. Sebenta tikhawu letimfishane ngesikhatsi ngasinye, utsatse sikhatsi sekuphumula emsebentini. Yenta siciniseko sekutsi udla ngalokwenele.
Natsa kancane emanti lafutfumele. Lokukhwehlela kutawutiphelela kona.
Phuma uhambe ngetinyawo, ngena uhlale ebhavini lelinemanti lashisako yetama tindlela tekuphumula. Coca nalotsite mayelana nalokuvako.
Tivocavoce ngalokulingene (kuhamba ngetinyawo emaminitsi lasihlanu kuya kulalishumi) kungasita kuphakamise lokudzangala lokuko. Tinkinga takho tingasonjululwa. Wena nje bukana nato ngayinye ngayinye ? nome kancane kancane.
Dlani iphophukhoni, ticadze, emaphruni, nalokunye kudla lokunemakhalori lamancane kwekulibatisa umlomo. Yetama kutsi udle tidlo letisitfupha letincane ngelilanga. Natsa emanti lamanyenti!
Ticwilise ebhavini lemanti unatse ingilazi yelubisi lolufutfumele ngaphambi kwekuyolala. Uma kungalaleki vuka ufundze ? nome ulalele umsakato. Kutivocavoca ngaphambi kwekulala nako kuyasita
Lokunye lokungasita
Yenta umlomo wakho uhlale uhlobile ngekutsi uhlukuhle ematinyo ngalokuvamile usebentise nesiwasha-mlomo nome sifutfo sekunukisa kahle umlomo.
Yenta ema-eksesayizi ekutelula
Tinikete sikhatsi saleto tintfo letimcoka kuwe
Letinye timphawu letivamisile:
Koma kwemlomo, umphimbo lobuhlungu, kubulawa yinhloko, tinkinga tekugaywa kwekudla esiswini, kudzinwa lokungapheli, tikhatsi tekutiva ugcwala tinyembeti emehlweni kanye netilonjana temlomo.
Lucingo lweLigwayi nome Lwelwati ngeTemphilo
Nayi indlela yekusita kutsi wehlise kudzinwa kwelusuku utive uphumulile. Cala ngekwehlisa umsindvo losedvute. Hlala ukhululeke, vala emehlo akho bese uphefumula ngalokuthulile. Beka ingcondvo yakho kulokuphefumula bese usho leligama ?ngipholile? nome ?ngiphumulile? ngesikhatsi ukhipha umoya. Ngemuva kwemaminitsi langu 5 kuya ku-10 utawutiva sewuphapheme.
Kulwa nekukhuluphala
Ngalokulingene bantfu lababhemako bakhuluphala cishe 2 kg ngemuva kwekuyekela kubhema. Ngalesinye sikhatsi loku kubangelwa kutsi umtimba wakho usebentisa emandla lamancane kunalawo lebewuwasebentisa phambilini. Ngalokuvamile kuba kutsi bantfu labayekele kubhema bayabe sebafaka kudla esikhundleni sekubhema
Awudzingi kutsi ukhuluphale
Hlela tidlo lotatidla ngelusuku. Dlani katsatfu kuya kulokusitfupha esikhundleni sekutsi udle sidlo sinye lesikhulu
Kugweme kudla lokunemafutsa
Dlani kakhulu titselo netibhidvo letingakaphekwa
Hlala unguloshukumisa umtimba ? yenta ema-eksesayizi kakhudlwana (sib. Kuhamba ushakutele ugega ibhuloki yakho)
Ungatfuki uma ngabe kuba nemtimba lowungetako. Sisindvo semtimba wakho sitawugcina sesitintile ngekuhamba kwesikhatsi utawehlisa lamanye alamakhilogremu lowangetile.
Kubhema akusiyo indlela yekulwa nekukhuluphala kwemtimba. Kukhona tindlela letincono tekwenta loko. Lusito lwekuyekela kubhema lukhulu kakhulu kunengoti loba kuyo uma ukhuluphele ngemakhilogremu lambalwa. Uma ufuna kutfola lwati lolwengetiwe mayelana nekudla ngalokunemphilo shayela bakaHeart Foundation of South Africa inombolo yabo itsi 0800 223 222.
Uma ngabe ubhema?
Kukhona lokungakahambi kahle! Ube neligwayi. Uyatisola kantsi usengotini yekutsi ubuyele ekubhemeni. Awudzingi kwenta loko!
Umehluko lokhona emkhatsini walokungeke kwenteke nalokungenteka kuya ngekutsi loyo muntfu utimisele kanganani.?
Fundza ngalokuke kwewnteka phapbilini. Yini levuse lenkhanuko yekubhema? Ngabe kube kulibona nekulihosha ligwayi? Ngabe kube senteko lesikubangela sithresi? Yini lebewungayenta kuvimba kutsi ungabhemi? Utawulwa kanjani nalenkhanuko yeligwayi esikhatsini lesitako?
Nyalo asewubuke tizatfu takho tekuyekela kubhema bese utitjela kutsi ?Angeke ngimoshe emandla ami langaka. Ngisenguye longabhemi!?. Buyela ucale lapho ushiye khona.
KUHLALA UKHULULEKILE
Lilanga Linye Ngesikhatsi?
Linamuhla liyinkinga ngekwalo; ubangelwa yini ufune kungeta likusasa? Sebentisa emathulusi akho ekulwa lafana ?Nemgodla Wekuphumelela?. Umuntfu lokwesekelako, kuphefumula ngalokujulile ukhumbule ku-eksesayiza.
Cinisela! Lokumatima kakhulu kutawengca ngeliviki, kepha kungatsatsa tinyanga letintsatfu kutsi ukhululeke njengalongasabhemi.
Kusuka kumaviki lamabili kuya kulasitfupha?
Ngemuva kwekutsi lokumatima kakhulu kuphazamiseka ngekwemtimba sekwengcile, sewungadzinga kutsi usale ulwa nemphi yengcondvo. Ngako-ke, ciniseka kutsi uyatibonga kutsi ukhweshe egwayini. Uma kufika inkhanuko yekubhema titjele lokutakukhweshisa kulo: ?Ngikhetsa kungabhemi?
Tsani ?CHA? namuhla kusasa nakumalanga lalandzelako ngemuva kwaloko.
Tingoti letikhona manje nguleti:
Kucabanga kutsi sikilidi loyedvwa angeke akulimate ? utakulimata. Bancane kabi bantfu labakhona kubhema ngetikhatsi letitsite. Awusiye lobhemako nome unguye.
Sibhimbi. Kuba nalapho kunebantfu lababhemako khona kanye nekuba khona kwetjwala kuyinhlanganisela leyingoti- ngako caphela. Ungatiniki imvumo yekubhema; tinike imvumo yekuba nemphilo.
Sicakacaka. Tintfo tibonakala titimbi kakhulu kangangobe akunandzaba kutsi uyabhema nome awubhemi. Kepha tonkhe ticakacaka tiyengca. Uma sesengcile kutawufuneka ucalele phansi kuphuma futsi.
NGEMUVA KWALOKO
wente kahle. Uyekele kubhema. Kepha-ke kuyekela kubhema ngulenye intfo kantsi KUHLALA UKHULULEKE ENTFUTFWINI ngulenye intfo mbamba.
Kuze kube ngukulesigaba kufanele kutsi sewutfolile kutsi bantfu bayekele kucaphela kutsi wente kahle kanganani. Ngekubuka kwabo batsatsa ngekutsi sekwengcile. Kepha wena wati kancono. UNGENTI UMDLANDLA WAKHO UNCIPHE. Kuphumelela ekushiyeni ligwayi nako kungumkhuba ngesingako. Nangabe uhlala ngekungabhemi sikhatsi lesidze kutawuba ngulapho ukubona kufaneleke ngekwemvelo.
KUYEKELA KUBHEMA NGULENYE YETINTFO LOKE WATENTA EMPHILWENI YAKHO. UNCOBE INIKHOTHINI WAGUCULA UMKHUBA LEBEWUNAWO IMINYAKA LEMINYENTI. JABULA!
IMIBUTO LEMINYE YEKUCEDZELA
Kutawuba sikhatsi lesinganani ngaphambi kwekutsi iphele siphelane lenkhanuko yeligwayi??
Kulukhuni kusho ngalokucondzile. Kulabanye bantfu kutsatsa emalanga lambalwa. Kulabanye inkhanuko yekubhema itsatsa sikhatsi lesijana ? naloku kuyaye kuye ngekuba melula ngekuhamba kwesikhatsi.
Indlela lelula yekucedza lenkhanuko kutsi uyilambise ize ife. Uma ngabe uyondla ngekutsi ubheme itawuya ngekucina.
Kubangelwa yini kube lukhuni kangaka kukhweshelana neligwayi??
Yingci nje uma ubheke kutsi utawutijabulisa ngasikilidi nome ubheke kutsi utawuhhamula kungaphatseki kahle ? inkhabunkhabu yakho yekubhema itawuhlala iphila. Utawukhululeka egwayini uma ngabe kubhema kungasenawo umsebenti lokuwenta emphilweni yakho.
Impela sikilidi loyedvwa nje angete angilimata ngemuva kwekutsi ngiyekele kubhema.?
Sikilidi loyedvwa angaholela ekutsini ?lomunye vo kuphela? ngaphambi kwekutsi wati lokwentekako utatikhandza sewubuyele shice lapho wacala khona.
Ngingete ngalibhema linye kute ngitewubona kutsi ngikhona kanganani kutibamba nome kubona kutsi kwakunjani kubhema??
Leti taba tekutitsetselela kutsi ubuyele ubheme. Uma ngabe sewukhohliwe kutsi sikilidi unjani ?jabula. Awudzingi kutsi utilinge wena ngekwakho ngekutsi ubheme lomunye sikilidi. Sewuphumelele eluhlolweni lolumcoka kabi. Uphumile egwayini.
Uma ngabe ngingaphindze ngicale-ke??
Ungesabi, akusho kutsi usehluleki. Akusiye wonkhe umuntfu lophumelela ekucaleni. Bantfu labanyenti betama emahlandla lamanyenti ngaphambi kwekutsi bagcine sebaphumile siphelane. Njalo nje uma wetama ungafundza lokutsite lokutawukusita kulokutako. Ngako-ke, naloku wena ucabanga kutsi wehluliwe kulemphi, usengaphindze uyiwine lemphi.
Tilungiselele, khetsa lilanga lekuyekela futsi uchubekele phambili UCALE KABUSHA futsi. Kuba ncono kona kutsi uvele uphume kwekucala. UHLALE UPHUMILE.
Tisita kanganani letinsita tenikhothini lokuyishungamu, ticeshana tekunanyatseliswa esikhunjeni nesifutfo?
Letinsita setitfole kucinisekiswa kutsi tiletsa lenkhulu imphumelelo. Ematfuba ekutsi uphumelele atawandza aphindzeke kabili uma utatisebentisa kanye naleti letinye tecwayiso letikulencwajana.
Ngitawati kanjani uma ngabe sengikhululekile??
Uma ngabe sewungacabangi ngasikilidi. Uma ungasabali emalanga. Uma ngabe sewuyekele kutikhukhumeta ngekuphuma kwakho ekubhemeni kepha ube ujabuliswa kutsi uphumile. Uma ngabe kungabi ngulobhemako sekungiko lokuyimvelo kuwe.
Shiya lomkhuba
Wente sicalo lesisha ? angeke utisole.
Bonana nadokotela wakho kute utfole teluleko letinye nelwati.
Umfanekiso welingaphandle leliphaphu lemuntfu longabhemi loneminyaka lengu- 45 kuya ku-55. Lamabadlana lamancne lamnyama laseliphashini ngimisalela yekhabhoni lengeniswa kuphefumula umoya longcolile welidolobha.
Liphaphu lelimahwele ngemdlavuza libukeka lehluke kakhulu. Loku lokusimila lesimhlophe lapha ngetulu ngumdlavuza. Lokulimala lokumnyama kuleliphaphu kubbangelwa kugula kweliphaphu (emphysema).
Angeke kube nguwe nome-ke lokubalulekile encenye labo labakutsandzako kutsi batikhandze babukane nemphi lefana nalena. Kugcina kubonakala kutsi kuyekela kubhema akufani kakhulu nekungayekeli kubhema.?
